Schending inlichtingenplicht en de omgekeerde toets, een besluit op maat

onze projectenuw oplossing

Burgers die in aanraking komen met de Participatiewet hebben veelal te maken met schulden, die vaak alleen maar groter worden doordat men de weg kwijtraakt tussen alle wetten. Als juridisch adviseur dien je de wetgeving na te leven maar wil je dit laten aansluiten bij de behoeften van de burger. Je wilt de burger centraal zetten en niet het systeem. Door het toepassen van de omgekeerde toets wordt het mogelijk oplossingen te zoeken die passen bij de burger en zijn behoeften. Daarnaast is het de sleutel tot integraal werken. Een belangrijke belofte van de decentralisatie. Maar hoe pak je dit aan in? Laat je de wet volledig los? En hoe zorg je voor een maatwerkoplossing waarnaar gevraagd wordt binnen het sociaal domein? In dit artikel deelt Astrid Dam, professional bij REEF, haar visie op en ervaringen met de omgekeerde toets. 

Onze professionals

Juridisch medewerker

Astrid Dam is werkzaam bij REEF en heeft veel ervaring opgedaan binnen diverse gemeenten met name in de uitvoering, beleidsondersteuning en kwaliteitsverbetering op het terrein van de Participatiewet.

Bekijk alle professionals

Flexibele expertise

Astrid Dam is inzetbaar voor behandeling bezwaar en beroep, klantmanagement, bestuurlijke boetes, fraudepreventie en handhaving. Heeft u behoefte aan flexibele capaciteit en/of expertise? Wilt u weten wat onze mensen voor uw organisatie kunnen betekenen? Neem dan contact op.

 

Participatiewet

De maatschappij en mensen zijn continu aan veranderingen onderhevig. Dit heeft te maken met de steeds veranderende maatschappij. Volgens Astrid is het daarom noodzakelijk om maatwerk te bieden en mensen op individueel niveau te benaderen. “Binnen de Participatiewet zijn er veel mensen die schulden hebben. Deze schulden kunnen ontstaan door de situatie waarin men terecht is gekomen (bijvoorbeeld door scheiding of een eigen bedrijf dat failliet is gegaan), maar ook door het stellen van verkeerde prioriteiten of budgettering. Daarnaast zie je dat er verkeerde beslissingen genomen worden waardoor men bijvoorbeeld verslaafd is geraakt. Ik merk dat er de afgelopen jaren steeds meer maatwerk wordt geleverd aan uitkeringsgerechtigden en dat is naar mijn mening ook hoe het hoort.”

Principe van de omgekeerde toets

Het principe van de omgekeerde toets is eenvoudig. Er wordt gekeken of de casus van de burger past binnen de grondwaarden van de wetgeving. De effecten daarvan worden in het besluit meegenomen. Vervolgens wordt de juridische toets toegepast. De wetsartikelen worden ingezet om de grondwaarden van de wetten te realiseren. Op deze manier is er maatwerk mogelijk zonder willekeur. Dit zorgt ervoor dat de integrale manier van werken bij gemeenten makkelijker wordt toegepast. De grondwaarden van de wetten binnen het sociaal domein blijven hetzelfde. Tot slot is het maatwerk ook mogelijk in de bezwaar en beroep en daarmee in lijn met de bedoeling van de wetgever. [1]

Ontwikkelingen binnen de omgekeerde toets

In oktober 2014 begon Astrid met het onderzoeken en beoordelen van schendingen van de inlichtingenplicht. De bijbehorende boetes waren niet mals, omdat er geen onderscheid gemaakt werd naar gradatie van verwijtbaarheid aan de schending. “De boete was destijds gelijk aan het bedrag dat onrechtmatig verkregen was. Voor klanten een enorme hap uit het minimale inkomstenbudget.” In december 2014 werd daar verandering in gebracht door jurisprudentie. Er werden 4 treden van verwijtbaarheid aangebracht.

“Afhankelijk van verminderde, gemiddelde en verzwaarde verwijtbaarheid en zelfs bij opzet werd de hoogte van de boete beoordeeld. Naar mijn idee werd de boete hierdoor eerlijker opgelegd. Doordat ik voor de beoordeling een boetegesprek had met klanten is mij duidelijk geworden dat de schending van de inlichtingenplicht diverse redenen kent. Redenen zoals ‘wijziging vergeten door te geven’ tot aan ‘het opzettelijk verzwijgen’. Vanaf januari 2016 werd het door jurisprudentie mogelijk de hoogte van de op te leggen boete te toetsen aan de draagkracht van een klant. Hierdoor is het mogelijk nog meer maatwerk te leveren bij het opleggen van een boete. Een gunstige ontwikkeling, omdat een boete een punitieve sanctie is die naast de terugvordering van onrechtmatig verkregen uitkering door de klant betaald moet worden. De hoogte van de boete hoeft hierbij niet doorslaggevend bewijs te zijn. Het doel is immers de klant straffen voor negatief en foutief handelen en anderzijds om overtredingen in de toekomst voorkomen.”

Praktijkvoorbeeld

Toepassing omgekeerde toets

Afhankelijk van de situatie en de omstandigheden van de klant is het verstandig de zogenaamde starheid van de letter van de wet los te kunnen of mogen laten. De omgekeerde toets is hierdoor in bepaalde situaties een heel goed instrument. Vanaf mei 2018 heeft REEF-professional Astrid enkele keren de omgekeerde toets toegepast. Hierbij heeft zij als vakspecialist de Participatiewet en de Fraudewet niet naar de letter van de wet maar naar de geest van de wet uitgevoerd. Onderstaande case is een mooi voorbeeld van een situatie waarin zij de omgekeerde toets heeft toegepast.  

“In mijn project bij gemeente Gooise Meren werd geconstateerd dat er een boete beoordeeld moest worden, omdat een klant niet had doorgegeven had dat hij naast zijn bijstandsuitkering ook studiefinanciering ontving. Hierdoor was er gedurende 8 maanden onterecht uitkering verstrekt.

Het ging om een jonge asielzoeker die sinds twee jaar in Nederland was. Tijdens het boetegesprek dat ik met hem had, werd het mij duidelijk dat hij de Nederlandse taal al behoorlijk onder de knie had. Daarnaast studeerde hij aan het ROC met als motivatie een diploma halen en hiermee een fijne toekomst. Hij had niet nagedacht over het melden van zijn inkomsten uit studiefinanciering. Studiefinanciering is een voorliggende voorziening waardoor zijn bijstandsuitkering beëindigd zou worden. Nadat zijn klantmanager melding maakte over het terug te betalen bedrag is de jonge asielzoeker direct gaan solliciteren. Door zijn bijbaan voor 16 uur in de week kan hij zijn schuld aan de gemeente via een betalingsregeling betalen.

Ik heb gekozen om hem niet een boetebedrag maar een waarschuwing op te leggen. Gezien de omstandigheden rondom de schending van de inlichtingenplicht, het feit dat hij uit eigen beweging actie had ondernomen om de schuld bij de gemeente af te lossen via een betalingsregeling door zijn bijbaan was dit de juiste beslissing. In deze situatie heb ik dus niet de letter van de wet maar de geest van de wet toegepast."

 

[1] Stimulansz, artikel ‘De omgekeerde toets’,  https://www.stimulansz.nl/de-omgekeerde-toets-methodiek/

Meer informatie

Heeft u vragen over dit bericht of wilt u meer informatie over werken bij REEF? Neem dan contact op met Ingrid Oerlemans.