Algemene regels in het omgevingsplan bepalen onder welke voorwaarden activiteiten in de fysieke leefomgeving mogen plaatsvinden. Ze gelden rechtstreeks voor iedereen die een activiteit uitvoert waarop de regels van toepassing zijn.
Dat betekent niet automatisch dat voor zo’n activiteit geen melding of vergunning nodig is. Een gemeente kan in het omgevingsplan juist bepalen dat in bepaalde gevallen een meldingsplicht of vergunningplicht geldt.
Voor gemeenten zijn algemene regels daarmee een belangrijk instrument om beleid te vertalen naar de dagelijkse praktijk. De keuzes die in het omgevingsplan worden gemaakt, werken uiteindelijk door in ruimtelijke initiatieven, vergunningverlening, toezicht én de informatie die initiatiefnemers in het Omgevingsloket krijgen.
Wat zijn algemene regels in het omgevingsplan precies?
Iedere gemeente heeft één omgevingsplan met gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Gemeenten kunnen daarin algemene regels stellen over activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor die leefomgeving.
Denk bijvoorbeeld aan regels over:
- bouwen en gebruik van locaties;
- geluid en geur;
- bomen en groen;
- cultureel erfgoed;
- activiteiten in de openbare ruimte;
- milieubelastende activiteiten waarvoor gemeentelijke regels gelden.
De algemene regels gelden rechtstreeks voor degene die de betreffende activiteit uitvoert.
Gemeenten hebben daarbij beleidsruimte, maar die ruimte is niet onbeperkt. Het omgevingsplan moet onder andere regels bevatten die nodig zijn voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). Ook kunnen instructieregels van het Rijk en de provincie bepalen welke onderwerpen een gemeente in het omgevingsplan moet regelen.
Betekenen algemene regels dat geen vergunning nodig is?
Niet per definitie.
Dat onderscheid is belangrijk. In de algemene regels voor een activiteit kan een gemeente verschillende niveaus van regulering opnemen.
Direct werkende regels
Een activiteit kan toegestaan zijn zolang degene die deze uitvoert aan de gestelde voorwaarden voldoet. Er is dan geen afzonderlijk besluit nodig om die regels van toepassing te laten zijn.
Meldingsplicht
Een gemeente kan bepalen dat een activiteit niet mag starten voordat deze bij het bevoegd gezag is gemeld. Bij de melding kunnen bepaalde gegevens en documenten nodig zijn.
Vergunningplicht
Voor specifieke gevallen kan de gemeente bepalen dat een activiteit niet zonder omgevingsvergunning mag worden uitgevoerd. Er is dan sprake van een vergunningplicht voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit. Het omgevingsplan bevat in dat geval ook regels voor de beoordeling van de aanvraag.
Algemene regels, meldingsplichten en vergunningplichten staan dus niet volledig los van elkaar. Ze vormen samen de manier waarop een gemeente activiteiten in het omgevingsplan reguleert.
Waarom zijn algemene regels belangrijk voor gemeenten?
Algemene regels zijn veel meer dan juridische bepalingen in het omgevingsplan. Ze zijn de vertaling van gemeentelijk beleid naar regels die inwoners, bedrijven, initiatiefnemers en vergunningverleners daadwerkelijk moeten kunnen toepassen.
Daar zit direct een belangrijke opgave.
Een regel kan juridisch correct zijn, maar in de praktijk toch vragen oproepen. Bijvoorbeeld omdat onvoldoende duidelijk is op welke locatie de regel geldt, wanneer een vergunningplicht ontstaat of hoe verschillende regels zich tot elkaar verhouden.
Bij het opstellen van algemene regels moet daarom niet alleen worden gekeken naar wat de gemeente wil regelen, maar ook naar:
- wat het beleidsdoel van de regel is;
- voor welke activiteiten en locaties de regel geldt;
- of een direct werkende regel voldoende is;
- wanneer een melding of vergunning nodig is;
- hoe de regel wordt toegepast bij nieuwe initiatieven;
- of vergunningverleners en andere professionals ermee kunnen werken;
- hoe de juridische regel wordt ontsloten in het Omgevingsloket.
Juist de verbinding tussen beleid, juridische regels en uitvoering bepaalt uiteindelijk hoe bruikbaar het omgevingsplan is.
Hoe verhouden algemene regels zich tot het Omgevingsloket?
De juridische regels uit het omgevingsplan zijn te vinden via Regels op de kaart in het Omgevingsloket. Daar is per locatie te bekijken welke regels gelden.
Daarnaast kunnen gemeenten juridische regels vertalen naar zogenoemde toepasbare regels. Daarmee kunnen gebruikers via bijvoorbeeld de Vergunningcheck bepalen welke verplichtingen voor een activiteit gelden. Meldings- en vergunningplichten worden op die manier praktisch ontsloten via het Omgevingsloket.
Voor gemeenten betekent dit dat juridische en digitale toepasbaarheid nauw met elkaar verbonden zijn.
Een goed geformuleerde regel is dus één deel van de opgave. Ook de vertaling naar de praktijk moet kloppen, zodat initiatiefnemers de juiste uitkomst krijgen en aanvragen met de juiste informatie worden ingediend.
Welke rol speelt de bruidsschat bij algemene regels?
Tijdens de overgang naar het nieuwe omgevingsplan speelt ook de bruidsschat een belangrijke rol.
Bij de invoering van de Omgevingswet is een aantal voormalige rijksregels automatisch onderdeel geworden van het tijdelijke omgevingsplan van gemeenten. Hieronder vallen bijvoorbeeld regels over bepaalde milieubelastende activiteiten.
Gemeenten kunnen deze regels gedurende de overgangsfase aanpassen en verwerken in het nieuwe deel van hun omgevingsplan. De overgangsfase loopt tot eind 2031.
Dat betekent dat gemeenten voor een belangrijke inhoudelijke keuze staan.
Welke regels blijven nodig? Welke regels kunnen anders? Waar is lokaal maatwerk wenselijk? En hoe worden regels zo ingericht dat ze aansluiten op gemeentelijk beleid én praktisch toepasbaar blijven?
De ontwikkeling van het omgevingsplan is daarmee geen kwestie van bestaande regels simpelweg overzetten naar een nieuw juridisch systeem.
Het is ook een kans om opnieuw te bepalen hoe je als gemeente wilt sturen op activiteiten in de fysieke leefomgeving.
Meer achtergrond over die overgang lees je in waarom het bestemmingsplan is vervangen door het omgevingsplan.
Wat maakt het opstellen van algemene regels complex?
Bij het maken of wijzigen van algemene regels komen verschillende afwegingen samen.
Een gemeente moet juridische regels opstellen die passen binnen de Omgevingswet en eventuele instructieregels. Tegelijkertijd moeten die regels aansluiten op beleidsdoelen, locatiespecifieke omstandigheden en de dagelijkse uitvoering.
Een keuze in het omgevingsplan kan bovendien gevolgen hebben voor meerdere onderdelen van de organisatie.
Denk bijvoorbeeld aan:
- ruimtelijke ordening;
- vergunningverlening;
- toezicht en handhaving;
- beleid;
- juridische zaken;
- beheer van toepasbare regels en het DSO.
Juist daardoor kan een ogenschijnlijk kleine wijziging in een regel breder doorwerken dan alleen in het omgevingsplan zelf.
Het vraagt om een integrale blik: wat willen we regelen, waarom willen we dat regelen en werkt deze keuze straks ook in de uitvoering?
Wanneer is aanvullende specialistische kennis waardevol?
Aanvullende specialistische kennis kan waardevol zijn wanneer juridische, ruimtelijke en praktische keuzes binnen het omgevingsplan samenkomen.
Bijvoorbeeld bij:
- het opbouwen of actualiseren van het omgevingsplan;
- het verwerken of aanpassen van regels uit de bruidsschat;
- het vertalen van gemeentelijk beleid naar juridisch houdbare regels;
- het bepalen wanneer algemene regels, een meldingsplicht of vergunningplicht passend zijn;
- het beoordelen van de gevolgen voor vergunningverlening;
- complexe ETFAL- of BOPA-vraagstukken;
- het verbinden van juridische regels met de praktische uitvoering.
Daarbij gaat het niet alleen om de vraag of een regel juridisch klopt.
Een goede regel moet ook toepasbaar, uitlegbaar en uitvoerbaar zijn.
Van juridische regel naar werkbare uitvoering
Precies op dat snijvlak ondersteunt REEF omgevingsrecht gemeenten.
Onze consultants werken aan vraagstukken rond het omgevingsplan, ruimtelijke ordening en vergunningverlening. Daardoor kunnen zij niet alleen meedenken over de inhoud van een regel, maar ook over wat die regel betekent voor ruimtelijke initiatieven en de dagelijkse uitvoering.
Bij het omgevingsplan kan dat bijvoorbeeld betekenen dat onze specialisten:
- ondersteunen bij het opbouwen en actualiseren van het omgevingsplan;
- beleid helpen vertalen naar juridisch toepasbare regels;
- meedenken over ETFAL- en andere ruimtelijke afwegingen;
- beoordelen hoe regels uitwerken bij concrete initiatieven;
- de verbinding leggen tussen omgevingsplan en vergunningverlening.
Daarbij kijken we altijd naar de opgave van de gemeente. Welke keuzes moeten worden gemaakt? Waar is aanvullende expertise nodig? En welk resultaat moet er aan het einde van het project staan?
Zo werken we niet alleen aan regels die juridisch juist zijn, maar aan een omgevingsplan dat ook in de praktijk verder helpt.
Verder met een vraagstuk rond het omgevingsplan?
Werk je als gemeente aan algemene regels, de verdere ontwikkeling van het omgevingsplan of een complex ruimtelijk vraagstuk? Bekijk dan hoe REEF omgevingsrecht gemeenten ondersteunt.
Wil je een concreet vraagstuk bespreken met een van onze collega’s? Neem contact op met REEF omgevingsrecht