Zoek Alle vacatures

Schending inlichtingenplicht en de omgekeerde toets: een besluit op maat

Door: REEF / 22 januari 2019 / Sociaal en juridisch

Astrid DamIn de afgelopen periode heeft REEF-projectspecialist Astrid Dam veel ervaring opgedaan binnen diverse gemeenten met name in de uitvoering, beleidsondersteuning en kwaliteitsverbetering op het terrein van de Participatiewet. Het juridische werkveld spreekt haar aan, omdat het nooit zwart-wit is. Astrid heeft houvast aan de wet- en regelgeving door middel van artikelen, maar vergeet hierbij niet het menselijke aspect en het grote grijze gebied.

REEF-projectspecialist Astrid Dam is breed inzetbaar binnen het sociaal domein voor behandeling bezwaar en beroep, klantmanagement, bestuurlijke boetes, fraudepreventie en handhaving.
Haar kennis, ervaring en vaardigheden past ze klantgericht toe, ze conformeert zich gemakkelijk aan de werkwijze van de gemeente en brengt waar mogelijk optimalisatie aan. "Alle aspecten met betrekking tot de Participatiewet neem ik mee om in een volgend project toe te passen. Doordat ik in mijn laatste project voor verschillende gemeenten heb gewerkt, ben ik ervaren in de uitvoering van verschillende beleidsregels binnen de kaders van de wet- en regelgeving en het werken met een diversiteit aan systemen. Ik streef er naar om het meest optimale resultaat te behalen!”

In dit artikel deelt Astrid haar visie op en ervaringen met de omgekeerde toets.

 De omgekeerde toets is een methodiek om op een nieuwe manier naar wet- en regelgeving te kijken. Met de integrale werkwijze van de omgekeerde toets wordt burgers een besluit op maat geboden. Specialisten in het sociaal domein kiezen uit een palet van wettelijke mogelijkheden, met maar één doel voor ogen: de klant zo goed mogelijk helpen. [1] 

Een besluit op maat

De maatschappij en mensen zijn continu aan veranderingen onderhevig. Dit heeft te maken met de steeds veranderende maatschappij en wat men meemaakt in het leven. Volgens Astrid is het daarom noodzakelijk om maatwerk te bieden en mensen op individueel niveau te benaderen. “Binnen de Participatiewet zijn er veel mensen die schulden hebben. Deze schulden kunnen zijn ontstaan door de situatie waarin men terecht is gekomen (bijvoorbeeld door scheiding of een eigen bedrijf dat failliet is gegaan), maar ook door het stellen van verkeerde prioriteiten of budgettering. Daarnaast zie je dat er verkeerde beslissingen genomen worden waardoor men bijvoorbeeld verslaafd is geraakt. Ik merk dat er de afgelopen jaren steeds meer maatwerk wordt geleverd aan uitkeringsgerechtigden en dat is hoe het hoort.”

Ontwikkelingen binnen de omgekeerde toets

In oktober 2014 begon Astrid met het onderzoeken en beoordelen van schendingen van de inlichtingenplicht. De bijbehorende boetes waren niet mals, omdat er geen onderscheid gemaakt werd naar gradatie van verwijtbaarheid aan de schending. “De boete was destijds gelijk aan het bedrag dat onrechtmatig verkregen was. Voor klanten een enorme hap uit het minimale inkomstenbudget.” In december 2014 werd daar verandering in gebracht door jurisprudentie. Er werden 4 treden van verwijtbaarheid aangebracht.

“Afhankelijk van verminderde, gemiddelde en verzwaarde verwijtbaarheid en zelfs bij opzet werd de hoogte van de boete beoordeeld. Naar mijn idee werd de boete hierdoor eerlijker opgelegd. Doordat ik voor de beoordeling een boetegesprek had met klanten is mij duidelijk geworden dat de schending van de inlichtingenplicht diverse redenen kent. Redenen zoals ‘wijziging vergeten door te geven’ tot aan ‘het opzettelijk verzwijgen’. Vanaf januari 2016 werd het door jurisprudentie mogelijk de hoogte van de op te leggen boete te toetsen aan de draagkracht van een klant. Hierdoor is het mogelijk nog meer maatwerk te leveren bij het opleggen van een boete. Een gunstige ontwikkeling, omdat een boete een punitieve sanctie is die naast de terugvordering van onrechtmatig verkregen uitkering door de klant betaald moet worden. De hoogte van de boete hoeft hierbij niet doorslaggevend bewijs te zijn. Het doel is immers de klant straffen voor negatief en foutief handelen en anderzijds om overtredingen in de toekomst voorkomen.”

Astrid Dam - Omgekeerde toets

Toepassing omgekeerde toets

Afhankelijk van de situatie en de omstandigheden van de klant is het verstandig de zogenaamde starheid van de letter van de wet los te kunnen of mogen laten. De omgekeerde toets is hierdoor in bepaalde situaties een heel goed instrument. Vanaf mei 2018 heeft Astrid enkele keren de omgekeerde toets toegepast. Hierbij heeft zij de Participatiewet en de Fraudewet niet naar de letter van de wet maar naar de geest van de wet uitgevoerd. Onderstaande case is een mooi voorbeeld van een situatie waarin zij de omgekeerde toets heeft toegepast.  

“In mijn project bij gemeente Gooise Meren werd geconstateerd dat er een boete beoordeeld moest worden, omdat een klant niet had doorgegeven had dat hij naast zijn bijstandsuitkering ook studiefinanciering ontving. Hierdoor was er gedurende 8 maanden onterecht uitkering verstrekt.

Het ging om een jonge asielzoeker die sinds twee jaar in Nederland was. Tijdens het boetegesprek dat ik met hem had, werd het mij duidelijk dat hij de Nederlandse taal al behoorlijk onder de knie had. Daarnaast studeerde hij aan het ROC met als motivatie een diploma halen en hiermee een fijne toekomst. Hij had niet nagedacht over het melden van zijn inkomsten uit studiefinanciering. Studiefinanciering is een voorliggende voorziening waardoor zijn bijstandsuitkering beëindigd zou worden. Nadat zijn klantmanager melding maakte over het terug te betalen bedrag is de jonge asielzoeker direct gaan solliciteren. Door zijn bijbaan voor 16 uur in de week kan hij zijn schuld aan de gemeente via een betalingsregeling betalen.

Ik heb gekozen om hem niet een boetebedrag maar een waarschuwing op te leggen. Gezien de omstandigheden rondom de schending van de inlichtingenplicht, het feit dat hij uit eigen beweging actie had ondernomen om de schuld bij de gemeente af te lossen via een betalingsregeling door zijn bijbaan was dit de juiste beslissing. In deze situatie heb ik dus niet de letter van de wet maar de geest van de wet toegepast."

Wilt u meer weten over de mogelijkheden die REEF-projectspecialist Astrid Dam te bieden heeft? Neem dan contact op met Eelke van der Heijden, Projectmanager bij REEF via e.vanderheijden@reef.nl of via  06 557 02 926.

[1] Stimulansz: casusboekje omgekeerde toets

Terug
Om deze website goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies.
Bekijk ons cookiebeleid.