Zoek Alle vacatures

De gemeenteraad en de (on)zin van de participatiesamenleving

door Leon Schaepkens

partner REEF personeel en organisatie: Leon SchaepkensZelfredzaamheid houdt in dat het initiatief voor verandering in de samenleving bij de burgers zelf ligt (Denters 2013). De burger moet dan (meer) gaan participeren. Dit heeft gevolgen voor de bestuursstijl van de lokale overheid. Maar is deze participatiesamenleving nu een hype om bezuinigingen af te wentelen op de burgers? Of heeft het echt meerwaarde? Kan iedereen participeren? Is participatie bij alles gewenst en/of haalbaar? En wat betekent dit dan voor de democratie, meer specifiek de rol van de gemeenteraad?

We weten uit de psychologie dat aangeleerde hulpeloosheid leidt tot afhankelijkheid, weinig eigen initiatief, minder eigenwaarde en uiteindelijk onvrede. Voorbeelden daarvan zijn o.a. te vinden in het sociale domein waarin mensen vastlopen in de uitkeringsfabriek, regels voor inburgering, zorg of speciaal onderwijs. In zoverre is het nuttig om verantwoordelijkheid aan mensen terug te geven. Dat gaat zeker niet zonder slag of stoot. En ook is er een groep mensen die het dragen van eigen verantwoordelijkheid niet aan kan. Denk dan bijvoorbeeld aan mensen met zware psychiatrische problemen. Eigenlijk praten we over een nieuwe invulling van het sociaal contract. Je zorgt voor jezelf. De staat helpt zwakkeren en daar waar mogelijk leveren zij die hulp ontvangen een bijdrage aan de samenleving. Participeren vraagt dus in dat opzicht al om een nuance.

Gemeentebegroting en agendavorming

Een tweede belangrijke punt is dat volgens Denters het initiatief voor verandering bij de burgers zelf ligt. Dat is bij de huidige gemeentelijk begroting lastig. De politiek barst immers van de ambities en legt deze vervolgens voor 4 jaar vast in de begroting. Daarmee bepaalt de politiek de agenda en niet de burger zelf. Op zich zelf valt daar iets voor te zeggen in een vertegenwoordigende democratie, maar het bevordert de participatie zoals door Denters bedoeld niet. De overheid bepaalt immers nog steeds wat er gebeurt. Alleen door de schaarste te creëren en dus de begroting beleidsarm te maken, kan de bedoelde participatie ontstaan.

Participatie is niet altijd gewenst; het algemeen belang en juridische gevolgen

Een volgende interessante vraag is of participatie altijd gewenst? Wat mij betreft niet. Niet allen initiatieven zijn in het belang van de samenleving als totaal of zijn onevenredig nadelig voor bepaalde groepen. Een "ouderenbus" voor zorgvervoer zal iedere politicus prima vinden. Maar geldt dat ook voor een "zuipbus" van Maastricht naar Hasselt? Het algemeen belang speelt dus een rol. Politici moeten bij hun afwegingen daar rekening mee houden. Op zich kan dat een interessant politiek debat opleveren. Maar het kan ook juridisch een lastig karwei zijn. Hoe weeg je belangen zorgvuldig? Hoe motiveer je als politicus het toestaan of afwijzen van een initiatief.

Democratie en bestuursstijl

Dan een volgende uitdaging voor de gemeenteraad. Welke rol moeten we hanteren? Wanneer de onderwerpen zelf geagendeerd zijn, kunnen er al verschillende bestuursstijlen gehanteerd worden zoals: zelf doen, consulteren of meedenken. Als de samenleving zelf initiatieven neemt, wordt het vooral meebeslissen of zelfs delegeren. Dat klinkt allemaal wel logisch, maar in de praktijk is dit niet makkelijk. Wat betekent delegeren bijvoorbeeld voor de financiën, de juridische kaders, het algemeen belang. En wat te denken van alle psychologische zaken die een rol spelen bij deze stijlen. Burgers die meedenken over een bezuiniging, doen dat misschien wel. Maar zodra ze terug gaan naar hun eigen groep (bijvoorbeeld de voetbalclub) gaan ze groepsdruk voelen en zo is er meer. Ook voor de Schaepkens, partner van REEFambtelijke organisatie vraagt dit een aanpassing. Beleid maken is gewoonte en ook werken met verschillende bestuursstijlen is een uitdaging.

Kortom, bezint eer ge begint! 

Terug
Om deze website goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. Instellingen Direct Accepteren
sluiten