Zoek Alle vacatures

3 lessen voor succesvolle inwonerparticipatie

Door: REEF / 11 januari 2019 / Sociaal en juridisch

Nikki SlokkersIn de afgelopen periode heeft REEF-projectspecialist Nikki Slokkers zich onder andere bezig gehouden met het thema inwonerparticipatie. In dit artikel deelt zij haar visie en geleerde lessen betreffende dit onderwerp. 

 

Inwonerparticipatie is hot. Waarom?

-          Het betrekken van inwoners bij beleidsvorming is essentieel voor het voeren van effectief beleid. Een succesvolle aanpak sluit aan bij de (leefwereld) van de inwoners. Tevens zijn inwoners in staat om inzicht te verschaffen in de uitwerking van het beleid in de praktijk.  

-          De samenleving is in beweging. Inwoners ontplooien zelf mooie initiatieven. Initiatieven die de sociale veerkracht van de samenleving versterken; initiatieven die je als gemeente wilt faciliteren en omarmen.

Dit vraagt om een nieuwe manier van werken waardoor gemeenten, samen met haar inwoners, voor een interessante uitdaging komen te staan.  

1. Samenwerking tussen inwoners en overheid kent geen blauwdruk

Een geslaagd participatieproces kent vele verschillende verschijningsvormen. Ieder vraagstuk of initiatief kan op verschillende wijze worden aangevlogen. Het is zodoende essentieel om het vraagstuk eerst te verkennen. Afhankelijk van de lokale situatie en het doel dat je als gemeente voor ogen hebt dient er een strategie te worden bepaald. Een heldere probleemstelling en gedegen stakeholderanalyse zijn hierbij noodzakelijk. Vervolgens is het van belang om je af te vragen wat de meerwaarde is van de betrokkenheid van inwoners en hoe de input gebruikt zal worden binnen het besluitvormingsproces. Op basis van deze verkenning kan een samenwerkingsvorm worden gekozen. Waarbij het goed is dat inwoners meer en meer de hoofdrol krijgen. Ik ben ervan overtuigd dat dit een kwaliteitsimpuls bewerkstelligd – het maakt dat realiteit en beleid nauw met elkaar verbonden zijn. Desalniettemin leent niet ieder vraagstuk zich voor een dergelijke aanpak.

De participatieladder zoals gebruikt door de VNG [1] maakt op hoofdlijnen inzichtelijk voor welke vormen van inwonerparticipatie gekozen kan worden. Tevens fungeert deze als een hulpmiddel bij het bepalen van je aanpak.

burgerparticipatie

Strategie bepaald? Nu begint het spel pas echt! Zoveel mensen, zoveel wensen. Het participatieproces is een levendig traject waarbij je in dient te spelen op betrokken inwoners. Naarmate de samenwerking zich ontwikkelt kan het zelfs wenselijk zijn om je strategie bij te stellen waardoor je dus dient te beschikken over aanpassingsvermogen. Kortom, maatwerk moet worden geboden. Dit betekent echter niet dat er geen vuistregels zijn. Dit brengt me op les 2.

2. Communiceer helder over proces en verantwoordelijkheden

Uitdagingen vragen om een gedegen aanpak, waarbij je als gemeente samenwerkt met je inwoners.  Participatieprocessen brengen risico's met zich mee en kunnen de nodige frustratie opleveren. Hoe komt dit? Mijns inziens is dit vaak te herleiden naar een mismatch in het verwachtingspatroon. Om dit te voorkomen adviseer ik daarom om over een tweetal zaken in een vroegtijdig stadium helder te communiceren:

  • Het proces - hoe ziet het proces eruit? Met andere woorden: wie wordt wanneer waarover en in welke vorm betrokken? En wat gebeurd er wanneer met de input?
  • De rollen - welke rol krijgen inwoners en gemeente toebedeeld? Met andere woorden: wat wordt er van wie verwacht en welke verantwoordelijkheden/bevoegdheden horen hierbij?

Op hoofdlijnen kan de rol van het gemeentebestuur 2 verschillende verschijningsvormen aannemen:

-       Kaderstellend: vooraf doel en kaders stellen, ruimte bieden aan de uitvoering.

-       Besluitvormend: vooraf vragen om ideeën binnen bepaalde randvoorwaarden, raad of college neemt eindbesluit.

In de realiteit loopt het proces vaak anders dan verwacht, want niet alles valt te plannen en te voorzien. Wees je hiervan bewust en communiceer de keuzes die gemaakt worden, en vooral waarom,  richting alle betrokken partijen. 

Wanneer het aankomt op het ondersteunen en faciliteren van burgerinitiatieven die uit de samenleving oppoppen ben ik een voorstander van een kaderstellende rol voor de gemeente. Het maakt de ambtelijke organisatie wendbaar waardoor zij aansluiting vind bij de leefwereld van de inwoners en op deze wijze het enthousiasme kan vasthouden. Dit brengt me bij les 3.

3. Voorkom onbegrip bij inwoners.

Wanneer inwoners en gemeente vol enthousiasme samen een project aanvliegen en een gezamenlijke stip op de horizon zijn overeen gekomen, kan desondanks de samenwerking (deels) worden gekenmerkt door onbegrip van beide partijen. Ambtenaren houden zich graag vast aan beleid, procedures en richtlijnen. Dit botst met de beleving van de inwoners. Gemeentelijke processen blijken vaak onbekend en soms zelfs onnavolgbaar; “wat een papieren winkel!” is een vaak gehoorde uitspraak. Beleid, procedures en richtlijnen zouden slechts moeten dienen als hulpmiddel wat we zelf creëren en dus ook zelf kunnen adapteren.

Om de samenwerking tussen inwoners en gemeente maximaal te laten renderen dienen beide werelden elkaar te versterken. Hoe kun je dit bewerkstelligen? Onderstaande punten kunnen hier aan bijdragen:

  • Creëer onderling begrip door werkprocessen uit te leggen. Onbekend maakt onbemind; licht ambtelijke processen toe. Geef ook aan waarom deze procedures bestaan.
  • Past een vraagstuk niet binnen de bestaande kaders van de systeemwereld? Of staat de systeemwereld de voortgang van een mooi samenwerkingsverband of burgerinitiatief in de weg? Laat je niet meteen uit het veld slaan. Kijk of je tot een creatieve maatwerk oplossing kunt komen. Hiervoor is commitment van de gehele gemeentelijke organisatie essentieel.

Wat vraagt inwonerparticipatie van een beleidsmedewerker?

Inwonerparticipatie vraagt om een beleidsmedewerker die omgevingssensitief kan communiceren. Hierbij is het van belang dat de manier van communiceren afgestemd wordt op de gesprekspartner. Men dient oog te hebben voor uiteenlopende belangen, behoeften en culturen. Daarnaast vraagt het om een flinke dosis flexibiliteit en doorzettingsvermogen. De werkelijkheid laat zich niet plannen, zaken lopen anders als gedacht. HIerdoor moet je niet uit het veld geslagen worden want, iedere wending is een nieuwe uitdaging die je samen met de betrokkenen aangaat. Tip: houd hierbij in het achterhoofd dat je eenzelfde doel nastreeft en eenieder met de beste intenties zijn of haar steentje probeert bij te dragen. Schenk vertrouwen, je krijgt het terug.  Inwonerparticipatie kan pas echt slagen als het gedragen wordt en verankerd zit in het DNA van de gemeentelijke organisatie. Het vertrouwen van inwoners winnen en behouden kan enkel geborgd worden als er  commitment is binnen de hele gemeentelijk organisatie.”

REEF-projectspecialist Nikki krijgt, als beleidsmedewerker, een boost van op zoek gaan naar een passende oplossing. Ze krijgt energie van een dynamische omgeving en van de interactie met belanghebbenden; samen iets moois neer zetten. In gemeenteland vindt ze het interessant om betrokken te zijn bij thema’s die hoog op de politieke agenda staan. Nikki is per direct, fulltime, beschikbaar en levert graag haar bijdrage aan het borgen van inwonerparticipatie binnen uw gemeente en/of het ondersteunen en faciliteren van burgerinitiatieven.  Naast inwonerparticipatie is Nikki inzetbaar op de volgende thema’s: Sport, Accommodatiebeleid, Volksgezondheid, Onderwijs en Inburgering.

Wilt u meer weten over de mogelijkheden die REEF-projectspecialist Nikki te bieden heeft? Neem dan contact op met Juliëtte Maas, Projectmanager bij REEF via j.maas@reef.nl of bel naar 06 151 27 131.

[1] Uitgave van In actie met burgers! juni 2010

[2] Kees Groeneveld, Binnenlands bestuur september 2016 


Terug
Om deze website goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies.
Bekijk ons cookiebeleid.